“Vergi” deyiləndə çox vaxt bir məbləğ nəzərdə tutulur. Praktikada isə növ var: eyni şirkət eyni ayda bir neçə öhdəliklə üzləşə bilər. Növ qarışıq olanda mühasib bir hesabatı doldurur, o biri tarix unudulur.
Aşağıdakı siyahı dərslikdir, sizin statusunuzu təyin etmir. Status rəsmi qeydiyyat və qaydadır.
1. Tez rast gəlinən növlər
| Növ | Adətən nəyə baxır | Uçotda nə lazımdır |
|---|---|---|
| Sadələşdirilmiş | Dövriyyə / müəyyən baza | Satış sənədi, qaytarma |
| ƏDV | Cəlb olunan təqdimetmə | Qaimə, alış-satış izi |
| Mənfəət | Gəlir minus gəlirdən çıxılan | Gəlir və xərc sənədi |
| Gəlir / əməkhaqqı | Ödəniş və tutulma | Əmək və ödəniş qeydi |
2. Növü niyə əvvəldən yazmalısınız
Eyni 1 000 ₼ satış bir növdə bazaya düşür, başqasında ƏDV sətri ayrı gedir, üçüncüdə ümumiyyətlə o sənəd növünə aid olmaya bilər. Excel-də bir sütun “vergi” yazıb hamısını toplamaq ayın sonunda sındırır.
3. Nümunə: eyni satış, fərqli iz
1 800 ₼-lik qaimə. Sadələşdirilmiş uçotda bu, dövriyyəyə düşə bilər. ƏDV uçotunda isə vergiyə cəlb olunan məbləğ və vergi sətri ayrı tutulur. Eyni kağız, iki fərqli qeyd. Növü bilmədən “vergini vur” demək səhvdir.
4. Növ dəyişəndə nə baş verir
İl ərzində status dəyişə bilər. Dəyişən gündən etibarən sənəd və hesabat başqa cür yığılır. Köhnə dövrü yeni qayda ilə “düzəltmək” izi pozur. Dəyişikliyi tarixlə yazın.
5. FEE və vergi növü
FEE.az növü sizin yerinizə seçmir. Şirkət, əməliyyat və sənədi elə tutur ki, növün tələb etdiyi baza yığıla bilsin. CodexPi MMC layihəsidir. Növünüzə uyğun uçot sırası üçün zəng və WhatsApp açıqdır.
